Sommige mensen voelen zich bijna automatisch schuldig wanneer ze voor zichzelf kiezen.
Wanneer ze rust nemen. Een grens aangeven. “Nee” zeggen. Of simpelweg iets doen waar ze zelf blij van worden.

Er klinkt dan vaak een innerlijke stem: “Denk ook aan de ander.” “Je bent egoïstisch.”
“Straks stel je iemand teleur.” “Je hoort beschikbaar te zijn.” Dat schuldgevoel kan diep zitten. Soms zo diep, dat iemand zichzelf steeds kleiner maakt om de het contact met de ander ‘goed’ te houden.

Vanuit een pastorale en contextuele visie kijken we niet alleen naar wat of hoe iemand doet (gedrag),  maar ook naar de relationele geschiedenis daaronder. Schuldgevoel ontstaat namelijk zelden zomaar. Vaak heeft het een verhaal.

Veel mensen die moeite hebben om rekening te houden met zichzelf, dus: goed voor zichzelf te zorgen, hebben al jong geleerd vooral rekening te houden met anderen. Misschien was er spanning thuis. Misschien waren ouders belast, verdrietig of overprikkeld. Misschien voelde je als kind feilloos aan wat anderen nodig hadden.

Langzaam leer je dan:

“Als ik lief ben, help, zorg of me aanpas, blijft de verbinding veilig.”

Dat is geen zwakte of een karakterfout. Het is liefdevolle loyaliteit.

Een kind wil verbonden blijven met zijn ouders. Het wil geen extra last zijn. Het wil dat het goed gaat met de mensen van wie het houdt. Daarom leert een kind zich vaak aanpassen, zorgen dragen of sterk zijn, soms meer dan goed is voor hem of haar.

Verborgen loyaliteit

Binnen de contextuele benadering spreken we over loyaliteit: de diepe verbondenheid tussen mensen, vooral binnen families. Die verbondenheid is geen keuze; ze hoort bij het mens-zijn zelf. Je draagt het mee in je kern.

Daardoor kunnen er ook bepaalde ‘overtuigingen’ ontstaan zoals:

• Ik moet sterk zijn voor de ander
• Mijn behoeften zijn minder belangrijk
• Ik mag het niet moeilijker maken
• Ik moet rekening houden met iedereen

En zo kan zorgen voor anderen langzaam belangrijker worden dan zorgen voor jezelf. Later zie je dat soms terug in relaties, werk, geloof, vriendschappen of ouderschap. Iemand blijft geven, dragen en aanpassen, maar raakt ondertussen steeds verder verwijderd van zichzelf. Soms weet iemand nauwelijks nog wat hij of zij zelf voelt of nodig heeft. En zodra er wél ruimte genomen wordt, komt het schuldgevoel omhoog. Niet omdat je iets verkeerd doet, maar omdat oude loyaliteiten geraakt worden.

Schuldgevoel betekent niet altijd dat je schuldig bent

Dat onderscheid is belangrijk. Soms is schuldgevoel gezond: wanneer je iemand werkelijk pijn hebt gedaan of iets hebt gedaan wat niet klopt. Maar vaak gaat het bij grenzen aangeven of voor jezelf kiezen over iets anders. Dan gaat er een oud relationeel alarmsysteem af: “Als ik voor mezelf kies, raak ik de verbinding kwijt, dan ben ik alleen.”

Dat gevoel kan heel echt zijn. Zelfs schijnbaar kleine dingen kunnen dan spanning oproepen:

• een grens aangeven,
• tijd voor jezelf nemen,
• hulp vragen,
• een andere mening hebben,
• niet direct zorgen voor de emoties van een ander,
• afstand nemen van patronen die jou beschadigen.

Je hoofd begrijpt misschien dat het gezond is, maar je lichaam voelt toch onrust, een knoop in je maag of spanning in je lijf.

Herstel begint vaak met mildheid

Veel mensen proberen hun schuldgevoel weg te drukken. ze gaan het uit de weg of spreken zichzelf toe:  “Ik moet gewoon sterker worden.” “Ik moet ermee stoppen.” Maar echte verandering begint meestal niet met strengheid of vermijding, maar met begrip.

Wanneer je gaat zien waar jouw patroon vandaan komt, hoe loyaal het ooit was en waarom het vroeger nodig voelde, ontstaat er vaak meer mildheid naar jezelf.Dan verschuift er langzaam iets.

Van het zelfkritische: “Waarom ben ik zo?”

Naar mild begrip: “Natuurlijk heb ik dit ontwikkeld. Ik probeerde lief te hebben en verbonden te blijven.” Dat inzicht brengt vaak al rust. De innerlijke strijd wordt zachter.

Gezonde grenzen hoeven liefde niet kapot te maken

Vanuit pastorale en contextuele groei gaat het over op een passende manier omgaan met jezelf EN anderen. Het gaat over volwassen verbondenheid: leren geven én ontvangen. Recht doen aan de ander, en tegelijk niet jezelf kwijt te raken.

Langzaam mag het besef groeien:

• dat jouw behoeften ook bestaansrecht hebben,
• dat grenzen relaties niet hoeven te verbreken,
• dat liefde en zelfzorg samen kunnen bestaan,
• dat trouw zijn aan jezelf niet hetzelfde is als ontrouw zijn aan de ander.

Dat vraagt oefening. Geduld. Soms ook rouw. Want wanneer je verandert, laat je misschien oude vertrouwde en dus bekende rollen los:
de helper, de sterke, degene die alles opvangt, degene die altijd beschikbaar is. Dat kan onzeker en spannend voelen. Dat is ook heel normaal. Daar ontstaat vaak wel iets nieuws: meer vrijheid, meer echtheid, meer rust. Als je maar de moed vindt.

Kleine stappen zijn ook groei

Verandering hoeft niet groot te beginnen. Soms begint het eenvoudig met één eerlijke “nee”,

• even rust nemen zonder jezelf te verdedigen,
• voelen wat jij nodig hebt,
• niet meteen verantwoordelijk worden voor de emoties van een ander,
• jezelf serieus nemen in Gods ogen.

Het oude schuldgevoel verdwijnt meestal niet meteen. Vaak blijft het nog een tijd aanwezig. Maar je hoeft er niet langer altijd naar te handelen. Langzaam mag er een nieuw innerlijk vertrouwen groeien:

Ik mag me gezien voelen door anderen, zonder mezelf kwijt te raken.
Ik hoef mezelf niet weg te cijferen om geliefd te zijn.
Ook mijn leven, mijn grenzen en mijn gevoel doen ertoe!

Voel je dat dit thema raakt aan jouw eigen leven of relaties? Heb je een beetje moed en steun nodig om dat verder te onderzoeken?
Weet dan dat je welkom bent voor een verhelderend gesprek, in alle rust, zonder oordeel. Samen zoeken naar een weg waarop zowel jijzelf als de ander tot zijn recht mag komen. Vul het contactformulier hier in: Contact – Elpidos

Je krijgt altijd een reactie, en snel ook!