Teveel ontvangen en toch tekort gekomen.

Vanuit de contextuele benadering wordt dit soms gezien als een vorm van destructieve parentificatie. Dat klinkt misschien vreemd. Parentificatie wordt meestal geassocieerd met kinderen die te veel verantwoordelijkheid krijgen. Maar ook het tegenovergestelde kan schadelijk zijn: wanneer ouders uit liefde, zorg, schuldgevoel of bescherming zoveel overnemen dat een kind onvoldoende gelegenheid krijgt om zelf te groeien in verantwoordelijkheid, competentie en wederkerigheid.

Wanneer verwennen meer is dan verwend worden

Bij het woord verwend denken we vaak aan ondankbaarheid of gemakzucht. Maar achter dit label gaat regelmatig een veel complexer verhaal schuil. Sommige kinderen krijgen veel aandacht, hulp, bescherming of materiële zorg. Ouders willen het beste voor hen, voorkomen teleurstellingen of nemen problemen uit handen. Dit gebeurt dan vanuit liefde, of vanuit eigen zorgen, schuldgevoelens of moeite om het kind los te laten.

Een kind ontvangt veel, maar het wordt ook iets ontnomen, namelijk de kans om zelf te dragen, te geven of verantwoordelijkheid te nemen. Daardoor ontstaat ongemerkt een relationele scheefgroei.

Wat wordt gemist?

Elk kind heeft niet alleen behoefte aan ontvangen, maar ook aan het ervaren dat het iets kan bijdragen. Kinderen groeien in eigenwaarde wanneer zij ontdekken:

• dat zij iets kunnen betekenen;
• dat anderen op hen kunnen rekenen;
• dat zij verantwoordelijkheden aankunnen;
• dat hun inzet verschil maakt.

Zo leren kinderen dat ze er toe doen. Wanneer ze dit onvoldoende leren, worstelen ze als volwassene met gevoelens van onzekerheid, afhankelijkheid of gebrek aan eigenwaarde.

Niet omdat er te weinig zorg en aandacht voor hen was, maar eigenlijk te veel: er was (onbedoeld) te weinig ruimte om zelf gever te worden. Ze leerden dat hun betekenis erin bestond om beschikbaar te zijn voor de ouder(s), die voelden zich zo een goede ouder. Kinderen maken hun ouders graag gelukkig en willen een goed kind zijn!

De verborgen kosten van veel ontvangen

Mensen die zijn opgegroeid met veel bescherming of overmatige zorg herkennen hier dat zij:

• moeite hebben met verantwoordelijkheid nemen;
• onzekerheid ervaren bij zelfstandige keuzes;
• een gevoel van afhankelijkheid meedragen;
• zich schamen over wat anderen voor hen doen;
• het idee hebben dat zij minder bijdragen dan anderen;
• moeite hebben om doorzettingsvermogen te ontwikkelen.

Wat de omgeving dan ziet als luiheid of verwend gedrag is geen gemakzucht, maar een gemis aan vertrouwen in eigen mogelijkheden. Want dat hebben ze niet geleerd.

Een contextuele blik

Binnen de contextuele theorie heeft ieder mens behoefte aan een gezonde balans tussen geven en ontvangen. Wie alleen maar moet geven, raakt uitgeput. Maar wie vooral ontvangt zonder te kunnen bijdragen, raakt ook uit balans: die wordt tekortgedaan.

In beide situaties ontstaat een verstoring van de wederkerigheid die mensen nodig hebben om volwassen en evenwichtig te kunnen functioneren. Juist daarom kan overmatige bescherming of verzorging uiteindelijk ook een vorm van onrecht worden, hoe liefdevol de bedoelingen ook waren.

Gods bedoeling: ontvangen én bijdragen

De Bijbel laat zien dat ieder mens door God gewild, geliefd en toegerust is. Onze waarde ligt niet in wat wij presteren. Het evangelie begint met ontvangen.

“Maar God bevestigt Zijn liefde voor ons daarin dat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren.” (Romeinen 5:8)

We hoeven Gods liefde niet te verdienen. Maar Gods bedoeling stopt niet bij ontvangen. Hij roept ieder mens ook om zijn of haar gaven in te zetten.

“Dien elkaar, ieder met de genadegave zoals hij die ontvangen heeft.” (1 Petrus 4:10)

Dat betekent dat ieder mens iets te geven heeft. Niet alleen de sterke, zelfstandige of succesvolle mens, maar ieder mens, dus ook de zwakke, zieke of gehandicapte mens. En de ‘verwende’ mens. Die dus zijn/haar best heeft gedaan om ouders gelukkig te maken.

Van afhankelijkheid naar verantwoordelijkheid

Herstel begint vaak wanneer iemand ontdekt dat hij niet alleen ontvanger hoeft te zijn.

Misschien niet alles tegelijk. Misschien met kleine stappen.

Zelf keuzes maken.
Verantwoordelijkheid dragen.
Iets betekenen voor een ander.
Bijdragen aan een relatie, gezin, kerk of gemeenschap.

Niet om liefde te verdienen, maar omdat geven een wezenlijk onderdeel is van mens-zijn.

Leven vanuit Gods genade

Wanneer iemand vooral gewend is geweest te ontvangen, kan er soms schuldgevoel ontstaan. Alsof alle ontvangen zorg moet worden terugbetaald.

Maar Gods genade werkt anders.

Wij mogen leven vanuit ontvangen liefde én vanuit de vrijheid om onze gaven te ontwikkelen.

Niet gedreven door schuld, maar door dankbaarheid.

Niet om te bewijzen dat we iets waard zijn, maar omdat we al waardevol zijn.

Een uitnodiging

Misschien herken je dat je bent opgegroeid met veel bescherming, veel zorg of weinig ruimte om verantwoordelijkheid te dragen. Misschien worstel je daardoor met zelfstandigheid, zelfvertrouwen of het gevoel van betekenis.

Dan kan het waardevol zijn om samen te onderzoeken welke invloed dit heeft gehad op jouw ontwikkeling en hoe je kunt groeien naar meer verantwoordelijkheid, wederkerigheid en vertrouwen.

Herken je dat je veel hebt ontvangen, maar weinig hebt geleerd om zelf te geven of verantwoordelijkheid te dragen?

Verlang je ernaar om jouw eigen mogelijkheden, gaven en plek in relaties meer te ontdekken?

Je bent van harte welkom om contact op te nemen via info@elpidos-counseling.nl of via het contactformulier op de website www.elpidos.nl . Samen kunnen we onderzoeken hoe jouw levensverhaal ruimte kan krijgen voor herstel, groei en een gezonde balans tussen ontvangen en geven.