Dit is waarom mensen soms liegen

In de contextuele benadering letten we er niet alleen op óf iemand liegt, maar vooral waaróm iemand liegt. 

We kijken naar relaties, loyaliteiten en levensgeschiedenis. Liegen wordt ook niet in eerste instantie gezien als slecht gedrag, maar als een relationele strategie: een poging om schade te voorkomen, verbondenheid te behouden of hevige spanning te reguleren. Veel leugens ontstaan niet uit kwade wil, maar uit angst. Angst om iemand te verliezen, iemand te kwetsen, of angst om zelf afgewezen te worden.

Vaak ontstaat een leugen-strategie door vroege ervaringen. Wie als kind leerde dat iets eerlijk zeggen leidt tot straf, dat je wordt afgewezen of emotioneel in de kou komt te staan, ontwikkelt soms een beschermingsmechanisme: zwijgen, verdraaien of aanpassen van de waarheid. In die zin is liegen soms een vorm van overleven in een omgeving waarin eerlijkheid niet erg veilig voelde. Dan is aanpassen, zwijgen of verdraaien van de waarheid een manier om verbonden te blijven. Liegen is dan geen teken van gebrek aan geweten, maar van een sterk ontwikkeld relationeel kompas dat gericht is op behoud van relaties, maar wel ten koste van zichzelf.

Liegen kan dus nogal wat kosten. In relaties ondermijnt het vertrouwen, ook al was de intentie misschien goedbedoeld, vanuit een bepaalde zorg. Door te liegen ontstaat er een dis- balans in de relatie: door tegen iemand te liegen ontstaat er een ‘vals’ beeld van de ander en van de relatie. Je ontmoet elkaar niet echt en oprecht, maar met een masker op. Zo kan een leugen, hoe begrijpelijk ook, uiteindelijk de verbinding verarmen, het wantrouwen vergroten en de betrouwbaarheid verminderen.

Vanuit geloofsperspectief krijgt dit nog een diepere laag. In de Bijbel is waarheid niet alleen een moreel principe, maar een relationeel begrip. Waarheid heeft te maken met leven in het licht, voor God en voor elkaar. “De waarheid zal u vrijmaken” (Johannes 8:32) wijst niet op hardheid, maar op bevrijding. Eerlijkheid schept ruimte voor genade, herstel en vergeving.

Tegelijk laat de Bijbel ook zien dat God de gebrokenheid [zoals liegen als zelfbescherming] van mensen kent. Adam en Eva verbergen zich; Petrus liegt uit angst; David bedekt zijn schuld. God ontkent het liegen niet, maar zoekt steeds opnieuw de mens op met de vraag: Waar ben je? Dat is geen beschuldigende vraag, maar een uitnodiging tot waarheid in relatie.

Eerlijk leven vraagt daarom niet alleen moed, maar ook veiligheid. Overal waar mensen zich gezien, gehoord en geliefd weten, door God en door nabije of belangrijke medemensen, wordt eerlijkheid mogelijk. Waar waarheid wordt ontvangen met zorg in plaats van veroordeling, verliest de leugen zijn functie. Vanuit een contextueel en vaak ook levensbeschouwelijk perspectief is waarheid geen doel op zichzelf, maar een middel tot verbinding en herstel. Wie ervaart dat zijn/haar verhaal ontvangen wordt zonder veroordeling, voelt ruimte om oude beschermingsmechanismen los te laten. Eerlijkheid vraagt immers veiligheid, relationele veiligheid waarin ook moeilijke of beschamende waarheden gedragen kunnen worden.

Misschien is de meest helpende vraag daarom niet: Waarom lieg jij? maar:
Welke waarheid was te kwetsbaar om te zeggen?
En: Wat zou jou geholpen hebben om eerlijk te kunnen zijn?

Eerlijkheid groeit waar genade en verantwoordelijkheid elkaar ontmoeten.

Reflectieve vragen om eens over te peinzen

1. Kun je een situatie herinneren waarin je niet helemaal eerlijk was? Welke angst of loyaliteit speelde daarin mee?
2. Wat helpt jou, in relaties of in geloof, om waarheid te durven spreken zonder jezelf of de ander te verliezen?

Reageer als je hier iets over kwijt wilt, of neem contact op voor een gesprek. Je bent van harte welkom!