Belemmerende patronen in je familie

 Wij mensen zijn gemaakt voor relaties, zonder anderen overleven we namelijk niet. In ons wezen zit een diepe behoefte om aan anderen te geven. Wanneer we zorg en aandacht geven hebben we ook het recht om iets terug te ontvangen. Deze wetmatigheid sluit naadloos aan op hoe God de mens heeft geschapen. Hij schiep ze als Zijn beelddragers, naar Zijn beeld en gelijkenis. (Gen1:27) Gemaakt voor en door Hem, om in relatie met God, vervolgens met zichzelf en de naasten om hem heen te leven. Mensen zijn er op aangelegd om in relatie met God te bestaan (Kol 1:15-17)

In relaties gaat het om een rechtvaardige balans, de balans van geven en nemen. Dat betekent recht doen aan jezelf, de ander en de Ander. Rechtvaardigheid is Gods thema, en daarom ook dat van ons mensen.  Wanneer er recht gedaan wordt in relaties betekent dat wederzijds bouwen aan vertrouwen en betrouwbaarheid. 

Betrouwbare relaties door geven en nemen

Grondlegger van dit belangrijke inzicht is de van origine Hongaarse psycholoog Ivan Boszormenyi Nagy, die het grootste deel van zijn leven in de VS werkte.

In deze blog gaat het over betrouwbaarheid en wat de oorzaak en het gevolg is van schade aan het vermogen te kunnen vertrouwen, betrouwbaarheid te ervaren. Vertrouwen ontstaat wanneer er op langere termijn passend  en wederkerig recht gedaan wordt aan elkaars belangen. Daarmee bouw je betrouwbaarheid op. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, dat geeft al aan dat het een gevoelig en precair proces is!

In het gezin waar je geboren wordt geven ouders en nemen/ontvangen de kinderen. Ouders geven in die relatie altijd meer: ze geven jou het leven en verzorgen je met liefde (als het goed is). Jij ontvangt het leven en de verzorging, anders zou je het als afhankelijke baby en kindje niet overleven. Relationeel betekent dit dat je een soort van in het krijt staat bij je ouders ook al voelen zij die verantwoordelijkheid en plicht tot zorgen als hun belangrijkste taak. Die schuld is er en blijft. Je kunt namelijk naar je ouders toe nooit in gelijke mate terug geven. Jij kunt hun het leven niet geven!  Je zou dan kunnen denken dat dit jou op achterstand zet als het gaat om de balans. Maar dat is niet zo. Een relatie met iemand hebben, is uitwisselen, geven en nemen. En in de relatie met ouders, of eerdere generaties, is een asymmetrie: ze geven altijd meer. De jongere generatie is nu eenmaal jonger, kwetsbaarder, en afhankelijker als ze begint. Daarom heeft die er recht op te ontvangen.

Vanuit dat ontvangen van je ouders voel je onbewust en ook al heel jong de behoefte om iets terug te geven. Deze voortdurende uitwisseling houdt relaties en generaties in stand. Als de uitwisseling ophoudt is een relatie ten dode opgeschreven, kan zelfs een generatie uitsterven.

Waardevolle gift

Nu geven kinderen dus niet in gelijke mate aan ouders, maar ze geven wel! Kinderen geven namelijk vertrouwen. Vertrouwen kun je alleen geven aan iemand aan wie je loyaal bent en dat ben je als kind aan je ouders. Vertrouwen is een waardevolle gift en dat merk je pas als iemand je ‘in vertrouwen neemt’. Als kind gaf je ook door bijvoorbeeld je ouders te troosten als ze verdrietig waren. Dit troostgedrag is een natuurlijke intuïtieve reactie van kinderen. Soms vinden ouders dat niet nodig, vinden ze dat kinderen niets hoeven geven. Of ze merken het, onbewust, niet op, dat hun kinderen hen iets geven. Dat is in feite heel schadelijk voor kinderen: die hebben het recht om wel te geven. Ze leren daarmee iets belangrijks over zichzelf, namelijk dat ze iets te bieden hebben (eigenwaarde) en dat ze er toe doen. Ze leren dat de ouders betrouwbaar zijn: ze mogen iets geven en zinvol bijdragen, iets wat elk mens in zich heeft als drijfveer. Want hij wil leven!

Schuld opbouwen

Door allerlei omstandigheden in het leven kan het gebeuren dat de balans van geven en ontvangen in een gezin niet rechtvaardig is. De kinderen ontvangen niet waar ze recht op hebben in aandacht, zorg, veiligheid, verbinding. Daarmee verdwijnen die rechten echter niet!  Ze blijven en stapelen op, er ontstaat een overschot aan ‘onbetaalde’ rechten.

Dit beschadigd het vermogen om te vertrouwen, als het lang genoeg duurt, dan ook ernstig. Uiteindelijk slaat je vertrouwen dat je van nature had, (en kinderen hebben daar enorm veel van richting hun ouders!) om in wantrouwen. Niet ontvangen waar je van nature recht op hebt stapelt dus ‘recht’ op. Niet mogen bijdragen, niet mogen geven doet dat ook. Je krijgt dan niet de kans jouw ‘schuld’ recht te zetten. Ook dat geeft onrecht op de balans. Je wordt er ongelukkig van, je voelt je minderwaardig, je eigenwaarde neemt af. Want wat jij te bieden hebt doet er kennelijk niet toe!

Openstaande rekeningen

Als ouders kun je dus op twee manier de balans van geven en nemen verstoren, door te veel te nemen (je kind moet voor jouw belangen bestaan) of het kind niet toestaan te geven. In beide gevallen ontstaat er een openstaande rekening. En openstaande rekeningen hebben allemaal één belangrijke eigenschap. Ze willen vereffend worden. Gebeurd dat niet, dan ontstaat er boosheid, wrok, bitterheid, niet zelden vermomd als verdriet, depressie, burn-out.

Kinderen die niet mogen geven, of die teveel moeten ontvangen leven met een onbetaalde rekening. Hun schuld kunnen ze niet vereffenen. Ze leren daarmee dat hun ouders en de wereld niet betrouwbaar zijn: en als die het niet zijn, wie of wat is het dan nog wel in de hele wereld?

Roulerende rekening

Deze oude rekening van wantrouwen in plaats van vertrouwen neem je mee in een partnerrelatie of in de relatie met je eigen kinderen en dan herhaalt de geschiedenis zich. Het gevolg is relatieproblemen, huwelijksproblemen, verstoorde verhoudingen in gezin en familie. Wanneer dat niet aan het licht komt omdat bijvoorbeeld alleen naar de symptomen zoals depressie, burn-out, agressie etc. wordt gekeken, blijft de werkelijke oorzaak buiten beeld. Oude patronen worden herhaald en doorgegeven, de rekening blijft rouleren. Pas als oude patronen worden bijgesteld, en soms moeten ze worden doorbroken, komt er ruimte voor andere keuzes, andere manieren van naar de dingen kijken. komt er ruimte voor het Zelf, dat ook iets wil, namelijk groeien, ontwikkelen, vrij zijn en zich zo kunnen verbinden met andereen. Niet omdat dat moet, maar omdat dat mag en kan.

Het is dus belangrijk om te gaan uitzoeken welke ‘openstaande rekening’ er nog bestaat. En daar dan iets aan gaan doen. Hoe dat werkt wil ik graag met je uitzoeken!

Wil je er iets mee doen, bel of mail me dan via het contactformulier op deze link

Contact – Elpidos